وقتی یکی از اعضای خانواده به دلیل کهولت سن زمین گیر می شود، مراقبت از او به یک مسئولیت سنگین تبدیل می شود، در این راستا مواردی مانند تعویض پوشک و استحمام از سخت ترین کارها به شمار می رود، در صورتی که این کارها اصولی انجام نشوند ممکن است با عفونت پوستی، بوی نامطبوع و حتی افت روحیه سالمند مواجه شوید، در این راهنما با یادگیری و رعایت چند روش می توان این مراقبت را در خانه با کیفیت بالا انجام داد، باتوجه به این نکات مراقبت هم برای سالمند و هم مراقب تجربه ای ساده تر خواهد بود.
چرا رعایت اصول در حمام و تعویض پوشک سالمند زمین گیر مهم است
بدن سالمند به دلیل کاهش تحرک، نازک شدن پوست و ضعف سیستم ایمنی حساس تر از قبل می شود، رطوبت طولانی مدت ناشی از ادرار یا مدفوع و همچنین شستشوی نامناسب می تواند باعث التهاب، سوختگی و عفونت شود، از طرف دیگر جابه جایی غلط در زمان حمام بردن یا تعویض پوشک ممکن است به کمر مراقب آسیب بزند یا برای سالمند درد، کشیدگی عضلات و حتی آسیب لگن ایجاد کند، بنابراین هدف از رعایت اصول فقط تمیزی نیست، هدف حفظ سلامت پوست، جلوگیری از عفونت، پیشگیری از زخم بستر، حفظ عزت نفس سالمند و کم کردن فشار فیزیکی و روانی مراقب است.
آماده سازی محیط و وسایل قبل از شروع
دمای اتاق را کمی گرم تر از حالت معمول تنظیم کنید، حریم خصوصی سالمند را حفظ کنید و از یک ملحفه برای پوشاندن قسمت هایی که در آن لحظه شستشو ندارند استفاده کنید، اگر سالمند هوشیار است، قبل از شروع با لحنی آرام توضیح دهید قرار است چه کاری انجام شود و از او اجازه بگیرید، همین چند جمله ساده می تواند اضطراب را کم کند و همکاری را بیشتر کند.
بهترین راه برای اینکه حمام بردن و تعویض پوشک سالمند زمین گیر در خانه بدون استرس انجام شود، آماده کردن وسایل از قبل است، چون وقتی سالمند روی تخت است و بدنش در معرض سرما یا خجالت قرار می گیرد، مکث کردن و دنبال وسیله گشتن می تواند تجربه را سخت تر کند، بهتر است یک سبد یا کیف مخصوص مراقبت تهیه کنید که همیشه آماده باشد، وسایل ضروری معمولاً شامل پوشک مناسب، زیر انداز یکبار مصرف یا قابل شستشو، دستکش یکبار مصرف، دستمال مرطوب، لگن، شوینده ملایم، حوله بزرگ، پماد ضد التهاب در صورت تجویز، کیسه زباله درب دار و اسپری یا محلول ضدعفونی برای سطوح است.
اصول ایمنی برای جابه جایی و وضعیت بدن سالمند
در مراقبت از سالمند، ایمنی یعنی جلوگیری از سر خوردن، فشار به مفاصل و همچنین محافظت از کمر مراقب، اگر تخت قابل تنظیم دارید، ارتفاع را طوری تنظیم کنید که مجبور نشوید زیاد خم شوید، زانوها را کمی خم کنید و نیرو را از پاها بگیرید نه از کمر، برای چرخاندن سالمند به پهلو از تکنیک چرخش یکپارچه استفاده کنید، اگر سالمند درد لگن، شکستگی قبلی، پوکی استخوان شدید یا جراحی اخیر دارد، قبل از تغییر وضعیت حتماً با پزشک یا فیزیوتراپ درباره محدودیت های حرکتی او هماهنگ کنید، برای جلوگیری از سر خوردن روی تخت، می توانید از بالش های کوچک برای تکیه پشت یا بین زانوها استفاده کنید تا وضعیت راحت تر و پایدارتر شود.
روش های اصولی حمام بردن سالمند زمین گیر در خانه
حمام بردن سالمند زمین گیر همیشه به معنی بردن او به حمام نیست، در بسیاری از خانه ها و برای بسیاری از سالمندان، حمام تختی یا حمام اسفنجی امن تر است، شما می توانید با توجه به شرایط سالمند یکی از روش های زیر را انتخاب کنید.
حمام در حمام با صندلی و تجهیزات ایمن
اگر سالمند تا حدی می تواند بنشیند و پزشک اجازه داده، می توانید از صندلی حمام، دستگیره دیواری، کفپوش ضد لغزش و دوش دستی استفاده کنید، در این حالت هم مراقب باشید مدت حمام طولانی نشود، آب خیلی داغ نباشد و سالمند تنها نماند، بهتر است حوله و لباس تمیز از قبل آماده باشد.
حمام تختی یا حمام اسفنجی
این روش برای زمانی مناسب است که سالمند توان نشستن یا ایستادن ندارد یا خطر افتادن بالاست، ابتدا زیر انداز را زیر بدن سالمند قرار دهید، سپس با یک حوله یا ملحفه بدن را بپوشانید و فقط بخشی را که می خواهید بشویید باز کنید، شستشو را از نواحی تمیزتر به سمت نواحی آلوده تر انجام دهید، معمولاً صورت و گردن، سپس دست ها، بعد قفسه سینه و شکم، سپس پاها و در نهایت ناحیه تناسلی، برای هر بخش از آب گرم تمیز و شوینده ملایم استفاده کنید و سپس با آب تمیز همان بخش را آبکشی کنید تا شوینده روی پوست نماند، باقی ماندن شوینده می تواند باعث خشکی و خارش شود.
اصول تعویض پوشک سالمند زمین گیر در خانه
تعویض پوشک سالمند اگر با نظم انجام شود، هم بوی نامطبوع کم می شود و هم احتمال زخم و عفونت پایین می آید، مهم ترین اصل این است که پوشک را خیلی دیر عوض نکنید، سالمندی که پوشک دارد باید در فواصل منظم بررسی شود، به طور معمول هر دو تا چهار ساعت یک بار و همچنین بعد از هر بار دفع مدفوع، البته این زمان به میزان مصرف مایعات، نوع پوشک و شرایط پوستی سالمند هم بستگی دارد.
مراحل استاندارد تعویض پوشک
ابتدا دستکش بپوشید و زیر انداز را زیر لگن سالمند قرار دهید، چسب های پوشک را باز کنید و بخش جلویی را تا بزنید، اگر پوشک آلوده به مدفوع است، با همان قسمت جلویی تا شده بخش زیادی از آلودگی را به سمت داخل جمع کنید تا پخش نشود، سپس سالمند را با آرامش به پهلو بچرخانید و پوشک را از زیر او بیرون بکشید، پاک کردن پوست را از جلو به عقب انجام دهید تا آلودگی به سمت مجاری ادراری منتقل نشود، این نکته برای خانم ها بسیار مهم است، بعد از تمیز کردن، با آب ولرم و شوینده ملایم یا دستمال بدون الکل ناحیه را پاک کنید و سپس کاملاً خشک کنید.
سپس پوست را بررسی کنید، اگر قرمزی یا تاول می بینید، آن را جدی بگیرید، سپس یک لایه نازک کرم محافظ مانند زینک اکساید یا کرم های مخصوص محافظت از پوست بزنید، بعد پوشک تمیز را زیر بدن قرار دهید، سالمند را به پشت برگردانید و بخش جلویی پوشک را بالا بیاورید، چسب ها باید محکم اما نه خیلی سفت بسته شوند تا پوست ساییده نشود و گردش خون مختل نشود، در پایان لباس را مرتب کنید.
پیشگیری از زخم بستر و التهاب پوستی در کنار حمام و پوشک
زخم بستر یکی از چالش های سالمند است و فقط با تمیز نگه داشتن پوست کنترل نمی شود، استفاده از تشک مواج یا تشک طبی، بالش برای فاصله دادن زانوها و قوزک ها و جلوگیری از تماس مستقیم استخوان ها با هم مؤثر است، باید فشار روی نقاط حساس کم شود، هر دو ساعت یک بار تغییر وضعیت بدن بسیار کمک می کند، همچنین تغذیه مناسب شامل پروتئین کافی، آب کافی و ویتامین ها در ترمیم پوست نقش دارد، همینطور اگر سالمند بی اختیاری ادرار دارد مراقبت از پوست با کرم محافظ باید به صورت منظم انجام شود.
نکات روانی و حفظ کرامت سالمند در زمان مراقبت
حمام بردن و تعویض پوشک برای بسیاری از سالمندان تجربه ای خجالت آور است، به خصوص اگر قبلاً فردی مستقل و فعال بوده اند، لحن شما و نحوه پوشاندن بدن می تواند تأثیر زیادی داشته باشد، بهتر است حتی در حضور اعضای خانواده نیز حریم خصوصی سالمند رعایت شود، از شوخی های نامناسب یا حرف زدن درباره وضعیت سالمند با دیگران در همان لحظه پرهیز کنید، از سالمند بپرسید آب گرم است یا سرد، آیا درد دارد یا نه، همین کارهای کوچک حس کنترل را برمی گرداند و استرس را کم می کند.
بررسی نکات کلیدی
یکی از نکات این است که برای سرعت بیشتر هرگز مرحله خشک کردن را کوتاه نکنید، چون رطوبت عامل اصلی التهاب و قارچ است، نکته مهم بعدی، برنامه تعویض پوشک باید منظم باشد و پوست هر بار بررسی شود، همچنین استفاده از شوینده های قوی یا صابون های معطر می تواند پوست سالمند را خشک و حساس کند، پس شوینده ملایم انتخاب کنید، برای حفظ سلامت مراقب هم باید به وضعیت بدن توجه کنید و از خم شدن غلط و بلند کردن ناگهانی سالمند خودداری کنید، اگر لازم است از فرد دیگری کمک بگیرید یا از تجهیزات ساده مثل پد جابه جایی استفاده کنید.
در حمام تختی بهتر است شستشو را از نواحی تمیز به آلوده انجام دهید و برای هر بخش از حوله یا دستمال جداگانه استفاده کنید تا آلودگی منتقل نشود، در تعویض پوشک هم پاک کردن از جلو به عقب و استفاده از کرم محافظ می تواند از بسیاری از مشکلات پیشگیری کند، در نهایت تغییر وضعیت بدن و استفاده از تشک مناسب از اقدام های ضروری برای جلوگیری از زخم بستر است.
نتیجه گیری
روش های اصولی حمام بردن و تعویض پوشک سالمند زمین گیر در خانه ترکیبی از رعایت بهداشت، ایمنی و احترام به کرامت سالمند است، با آماده سازی وسایل، رعایت ترتیب شستشو، خشک کردن کامل پوست، تعویض منظم پوشک و استفاده از کرم محافظ می توان بسیاری از مشکلات پوستی و عفونت ها را پیشگیری کرد، در کنار آن تغییر وضعیت بدن و توجه به علائم زخم بستر ضروری است، اگر مراقبت با آرامش و برنامه انجام شود، سالمند احساس امنیت و احترام بیشتری می کند و مراقب نیز فشار کمتری را تجربه خواهد کرد.
نظرات کاربران